Jan van der Veer, beeldend kunstenaar, curator, de Baak, Landgoed de Horst, Arnhem, Sonsbeek 2008, Grandeur

inside
Anders kijkenGesprek met Jan van der Veer, beeldend kunstenaar, exposant van deze inside en curator van Landgoed de Horst in Driebergen, een leerlocatie van de Baak.
Door Petra Baars



Een goed kunstwerk genereert vele verhalen
Kunst is volgens Jan van der Veer een soort conditietraining in kijken, luisteren, verbinden en verbanden leggen. ‘Het oefent en verfijnt de waarneming. Door middel van zintuiglijke ervaringen brengt kunst andere kennis naast de rationele en wetenschappelijke. Want veel van wat wij zien en ervaren is niet in begrippen uit te drukken.’ Er bestaat, volgens Van der Veer, zoiets als de hardnekkige neiging van mensen om woorden, begrippen en beelden te fixeren in zogenaamde klare taal. ‘Maar een goed kunstwerk krijgt juist vele verhalen. Je kunt niet eenduidig zeggen waar het over gaat. Juist daar waar raadsels zijn en wij ons oordeel moeten uitstellen, zijn er mogelijkheden voor andere interpretaties van onze ervaringen. Zoek dus de tegenspraak en gun jezelf het plezier van de onbevangen associatie, het onbekende perspectief of desnoods het gelukkige verzinsel.’


Autonomie in denken en handelen
Van der Veer probeert met zijn werk en de tentoonstellingen die hij organiseert op het Landgoed de deelnemers bij de Baak te verleiden om zich te verhouden tot voornoemde zaken. ‘Kunst biedt mogelijkheden om menselijke omstandigheden vrij en zonder druk van achterliggende psychosociale, politiek-godsdienstige en economische belangen te verbeelden en te voorzien van vorm en betekenis. Veel kunstenaars zijn relatieve eenlingen die zich proberen los te zingen van conventies. Zij streven naar een andere manier van denken en handelen waardoor de blik van de kijker kan kantelen. Zo kan kunst aanzetten tot een kritisch bewustzijn.’ De wellicht romantische, opvatting van Van der Veer is dat je door het beschouwen van kunst (zien, luisteren en begrijpen) de werkelijkheid genuanceerder en meer sensibel kunt leren ervaren. ‘Het bestaan is nu eenmaal breed en onafzienbaar in al zijn varianten.’


Behouden is verliezen, verliezen is vernieuwen
Veel bedrijven verzamelen of sponsoren kunst. Maar leren zij er ook van? Leidt het ergens toe? ‘Voor een manager of professional kunnen andere contexten belangrijk zijn om tot verschuivende inzichten te komen. Creatieve uitingen en innovatieve ideeën staan meestal niet op zichzelf maar ontstaan vooral binnen een bepaalde context van niet-traditioneel denken.’ Volgens Van der Veer kunnen zowel oude als moderne kunst, maar ook reizen door een onbekend landschap of een werkbezoek aan een hartchirurg de aanleiding vormen tot nieuwe inzichten. ‘Buiten je eigen denkkaders treden leidt tot het zien van nieuwe oplossingen. Zo groeit het besef dat er met verschillende brillen naar hetzelfde gekeken kan worden, dat je het denken kunt herdenken.’


Inspiratie voor verandering
‘Ik probeer verschillende werelden en taalvelden te verbinden. De professional of manager werkt met de materialen van zijn onderneming. De kunstenaar met de materialen van de kunst. Zij ordenen deze en proberen daar hiërarchie in aan te brengen. Veel kunstenaars proberen vanuit de historie conventies te doorbreken en te relativeren. Zij gebruiken daar hun creativiteit voor. Het ideaal zou zijn wanneer professionals uit het bedrijfsleven zich laten inspireren door deze werk/levenswijze zodat er kruisbestuiving ontstaat. Maar dat zijn langdurige processen. De literatuur heeft mij geleerd dat de mens een bizarre combinatie van sublieme eigenschappen en beschamende zwakheden is. De mens is in zijn worsteling met goed en kwaad, mooi en lelijk, gedegen en slecht, waar en onwaar, weerbarstig in zijn zoektocht naar waarheid en zingeving. Kunst is daar een geduldig instrument voor. Neem de tijd.’


Leading others
‘Twee dingen zijn onmetelijk – de kosmos en de kortzichtigheid van de mens – noteerde de filosoof Bertrand Russell. Bij mij roepen ‘thema’s’ irritatie op. Ik wordt weleens gevraagd voor thematentoonstellingen. Het eerste wat ik doe is de geformuleerde doelstelling in de prullenbak gooien. Door contradictie ga je de werkelijkheid pas anders ervaren. Liever geef ik juist richting door te desoriënteren, dus buiten het thema te denken..., maar ondertussen! Grondtoon in mijn autonome werk is de poëtische context waar ik door vervreemding ruimte bied aan de eenzame mens. Door verbinding van voornoemde begrippen leidt dit veelal tot ‘autistische’ in zichzelf gekeerde beelden. Mijn inspiratie komt grosso modo voort uit de poëzie. Het gaat mij niet zozeer om de dingen op zich, maar om de leegte tussen de dingen. De onoplosbare paradox van vervreemding. Dit zijn metaforen voor wat ons allemaal raakt.In zijn werk als curator voor de Baak op Landgoed de Horst ligt dat volgens Van der Veer anders dan in zijn autonome werk. ‘In een dynamisch instituut als de Baak komt men in de eerste plaats om een leertraject te doorlopen. Implementatie van kunst in deze context gaat over het creëren van een leerervaring. Ik zoek daar kunstuitingen bij van kunstenaars wiens werk uitdaagt anders te kijken. Iedereen heeft de vrijheid voor zichzelf te bepalen hoe een werk geïnterpreteerd kan worden. Kunst leert je zo vanzelf een persoonlijk repertoire op te bouwen. Vanuit deze interne bibliotheek kijk je naar de werkelijkheid.




Jan van der Veer (Twijzel,1954, woont en werkt in Arnhem) exposeert regelmatig binnen en buiten het kunstcircuit. Zijn werk is opgenomen in diverse particuliere collecties in Nederland, België en Duitsland en bedrijvencollecties zoals onder andere de Akzo Nobel Art Foundation, Interpolis, het Ministerie van Buitenlandse zaken en OHRA. Verder was/is hij betrokken bij uiteenlopende projecten, onder andere als curator van Kunstcentrum De Gele Rijder in Arnhem, mede-initiator van de lezingencyclus 'De kunst is zielig, de kunst is dood', tijdens Sonsbeek 2001 en tot voor kort, adviseur/curator van de Melksalon in Arnhem.


(uit insight+inside nr1 2006)